Nội dung trên được ông Trần Ngọc Liêm – Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Giám đốc VCCI-HCM nêu tại Hội thảo Sầu riêng Châu Á lần thứ 2 và Kết nối thương mại cung cầu sầu riêng Việt Nam – Trung Quốc, tổ chức ngày 14/7, tại TP HCM.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Trần Ngọc Liêm cho biết, trong những năm gần đây, sầu riêng đã trở thành một trong những câu chuyện thành công nổi bật nhất của nông nghiệp Việt Nam. Từ một loại cây ăn trái mang tính địa phương, sầu riêng đã vươn lên trở thành mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực, có đóng góp lớn nhất trong nhóm hàng rau quả của Việt Nam.

Nếu như năm 2015, sản lượng sầu riêng của Việt Nam chỉ đạt khoảng 366.000 tấn, thì đến năm 2024 con số này đã đạt hơn 1,5 triệu tấn, với diện tích canh tác gần 180.000ha trải rộng trên nhiều tỉnh, thành phố, tập trung chủ yếu tại Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.

Về kim ngạch xuất khẩu, ông Trần Ngọc Liêm cho biết, từ mức chỉ hơn 277 triệu USD năm 2022 – năm đầu tiên sầu riêng tươi được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc – ngành hàng này đã tăng trưởng vượt bậc, đạt hơn 3,2 tỷ USD năm 2024 và cán mốc kỷ lục khoảng 4 tỷ USD trong năm 2025, tiếp tục giữ vị trí “ngôi vương” của ngành rau quả Việt Nam.

Bước sang năm 2026, đà tăng trưởng này tiếp tục được duy trì ấn tượng. Tháng 1/2026 xuất khẩu sầu riêng đạt xấp xỉ 117 triệu USD tăng 275% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế 5 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đạt 562,4 triệu USD, tăng 45,2% so với cùng kỳ năm 2025, chiếm 20,3% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành rau quả.

Về cơ cấu, hàng sầu riêng tươi vẫn giữ vai trò chủ lực với kim ngạch 483,1 triệu USD, tăng 43,4%, chiếm 85,9% tổng giá trị xuất khẩu. Hàng sầu riêng đông lạnh xuất khẩu đạt 77,9 triệu USD, tăng tới 60,3%, chiếm gần 14% tổng kim ngạch, cho thấy dư địa tăng trưởng lớn của phân khúc chế biến và bảo quản sâu.

Về thị trường, Trung Quốc tiếp tục là điểm đến lớn nhất của sầu riêng Việt Nam với kim ngạch 492 triệu USD, tăng 76,7% so với cùng kỳ và chiếm tới 87,5% tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam.

“Bên cạnh thị trường trọng điểm Trung Quốc, nhiều thị trường khác cũng ghi nhận tốc độ tăng trưởng rất cao (từ 12-262%) như Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc, Papua New Guinea,…cho thấy dư địa mở rộng và đa dạng hóa thị trường cho trái sầu riêng Việt Nam còn rất lớn”, ông Trần Ngọc Liêm đánh giá.

Những con số tăng trưởng ấn tượng nêu trên là rất đáng tự hào, nhưng ông Liêm cho rằng, chúng ta cũng cần thẳng thắn nhìn nhận rằng phía sau đó là không ít thách thức. Sự bùng nổ nhanh chóng về diện tích canh tác trong thời gian ngắn đã khiến nguồn cung tăng nhanh, có thời điểm vượt quá khả năng hấp thụ ổn định của thị trường, kéo theo áp lực giảm giá sâu tại nhiều địa phương.

Đáng chú ý hơn, dù tổng sản lượng cung ứng ra thị trường là rất lớn, nhưng lượng hàng đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về kiểm dịch thực vật, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và quy cách theo đúng yêu cầu của thị trường nhập khẩu, đặc biệt là Trung Quốc, vẫn còn thiếu hụt đáng kể. Đây chính là nguyên nhân của tình trạng thông quan chậm, chi phí kiểm nghiệm tăng cao và rủi ro cảnh báo vi phạm mà ngành hàng đã trải qua trong giai đoạn vừa qua.

Bên cạnh đó, cạnh tranh trên thị trường sầu riêng khu vực cũng ngày càng gay gắt hơn, khi Thái Lan vẫn là đối thủ có thương hiệu và chuỗi phân phối lâu năm, trong khi Campuchia, Lào, Malaysia, Philippines và Indonesia cũng đang từng bước gia nhập hoặc mở rộng thị phần tại Trung Quốc. Trong bối cảnh đó, việc chuyển từ mô hình cạnh tranh về sản lượng và giá cả sang cạnh tranh về chất lượng, tiêu chuẩn và thương hiệu không còn là một lựa chọn, mà là một yêu cầu tất yếu để ngành sầu riêng Việt Nam phát triển bền vững.

Từ những cơ hội và thách thức nêu trên, ông Trần Ngọc Liêm đánh giá, Hội thảo Sầu riêng Châu Á lần thứ 2 và Kết nối thương mại cung cầu sầu riêng Việt Nam – Trung Quốc ngày 14-15/7/2026 được tổ chức với ba mục tiêu trọng tâm:

Một là, thiết lập kênh kết nối ổn định, hiệu quả và bền vững giữa các hợp tác xã, nhà máy chế biến, doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam với các kênh phân phối, nhà mua hàng, sàn thương mại điện tử của Trung Quốc – không dừng lại ở những giao dịch đơn lẻ, mà hướng tới các đầu mối hợp tác và dự án dài hạn có thể tiếp tục được theo dõi, triển khai sau Hội thảo.

Hai là, cùng nhau trao đổi thẳng thắn về các yêu cầu kỹ thuật then chốt – từ mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch thực vật, kiểm soát dư lượng, cho đến thông quan – để doanh nghiệp Việt Nam nắm rõ hơn cách thức xuất khẩu bài bản sang thị trường Trung Quốc, đặc biệt trong bối cảnh hệ thống truy xuất nguồn gốc sầu riêng sẽ chính thức được triển khai trên toàn quốc kể từ ngày 1/7/2026.

Ba là, thúc đẩy các nhà máy và hợp tác xã Việt Nam chuyển dần từ mô hình kinh doanh hàng rời, gia công sang mô hình tiêu chuẩn hóa, xây dựng nhận diện thương hiệu, nâng cấp bao bì và từng bước mở rộng sang các dòng sản phẩm giá trị gia tăng như sầu riêng đông lạnh, cấp đông – lĩnh vực đang cho thấy nhiều triển vọng nhờ khả năng bảo quản lâu hơn, giảm áp lực mùa vụ và tiếp cận được những thị trường xa hơn.

Bà Cai Jianfei – Nhà sáng lập iFresh Asia Fruit đánh giá, Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu sầu riêng lớn nhất thế giới, có lợi thế nổi bật về điều kiện địa lý, vùng trồng trải dài, điều kiện canh tác thuận lợi và năng lực sơ chế, chế biến ngày càng hoàn thiện.

Trong khi đó, Trung Quốc là thị trường tiêu thụ sầu riêng năng động hàng đầu thế giới. Nhu cầu của người tiêu dùng Trung Quốc đang dần chuyển từ việc chỉ quan tâm đến nguồn cung sang chú trọng hơn đến giá trị thương hiệu, chất lượng sản phẩm và hệ thống phân hạng rõ ràng.

“Sự kết hợp giữa năng lực sản xuất, sơ chế và chế biến của Việt Nam với nhu cầu nâng cấp tiêu dùng và phát triển thương hiệu tại Trung Quốc đang giúp quan hệ hợp tác giữa hai nước vượt ra khỏi khuôn khổ mua bán truyền thống, từng bước hướng tới sự liên kết sâu rộng hơn trong toàn bộ chuỗi ngành hàng. Đây là sự lựa chọn chiến lược dựa trên lợi thế bổ trợ của hai bên, mở ra không gian phát triển và hợp tác cùng có lợi vô cùng rộng lớn”, bà Cai Jianfei nhấn mạnh.

Nguồn: Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp