Tinh bột sắn bài toán về chất lượng

28/06/2017 04:00

1. Thị trường tinh bột sắn Việt Nam

Cùng với lúa và ngô, sắn là loại cây lương thực quan trọng đối với Việt Nam và đang chuyển đổi vai trò thành cây công nghiệp hàng hóa với tính thương mại ngày càng gia tăng. Củ sắn tươi, sắn lát, sắn nghiền hay tinh bột sắn là những dạng sản phẩm cơ bản của sắn.

Tinh bột sắn là sản phẩm mang nhiều giá trị cao trong hoạt động kinh tế và được ứng dụng đa dạng trong các ngành công nghiệp khác nhau. Đứng đầu là ngành thực phẩm và dệt may; các lĩnh vực còn lại như công nghiệp giấy, tá dược và một số khác chiếm tỷ trọng khá nhỏ.

Trong những năm trở lại đây, sản lượng tinh bột sắn cả nước đạt trên 2.5 triệu tấn/năm, với khoảng 80% dành cho xuất khẩu và phần còn lại tiêu thụ trong nước. Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, diện tích trồng sắn tính đến hết năm 2016 đang chạm mốc 570 nghìn ha, năng suất bình quân 19,1 tấn/ha và cho sản lượng sắn củ tươi khoảng 11 triệu tấn/năm. Sau 5 năm, thị trường tinh bột sắn nhìn chung đã có những chuyển biến khả quan với 110 nhà máy sản xuất tinh bột sắn quy mô công nghiệp, phần lớn tập trung ở khu vực miền Nam, tăng trưởng gấp đôi về số lượng và gấp 3 về công suất.

2. Hoạt động thương mại từ tinh bột sắn

Thị trường xuất khẩu tinh bột sắn phát triển khả quan từ 1.5 triệu tấn (2013) và đã vượt ngưỡng 2.1 triệu tấn vào năm 2016. Trung Quốc vẫn là nước nhập khẩu tinh bột sắn lớn nhất từ Việt Nam, chiếm tỷ trọng 85-88% trong tổng sản lượng xuất khẩu trong các năm qua. Tuy nhiên, lượng xuất khẩu sang Trung Quốc năm 2016 có sự sụt giảm so với năm trước.

Những rào cản chủ yếu, ngắn hạn và dài hạn, đối với việc xuất khẩu tinh bột sắn Việt Nam bao gồm:

  • Nhu cầu từ Trung Quốc: Chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng lượng xuất khẩu, Trung Quốc đóng vai trò quyết địn h hoạt động kinh doanh tinh bột sắn. Hàng nghìn nhà máy chế biến thực phẩm tại Trung Quốc phải cắt giảm sản xuất hoặc ngừng hoạt động vì lý do môi trường khiến nhu cầu về tinh bột sắn dùng làm nguyên liệu cũng giảm lại. Bên cạnh đó, trong 2 năm trở lại, giá tinh bột ngô giảm xuống thấp nên các nhà máy khác đã tận dụng sản phẩm thay thế.
  • Cạnh tranh từ Thái Lan: Bên cạnh việc nổi tiếng với sản lượng tinh bột sắn dồi dào, năm 2016, Thái Lan được mùa sắn nên giá cả càng cạnh tranh. Từ đó, Trung Quốc chuyển dòng nhập khẩu từ Việt Nam sang Thái Lan. Tuy nhiên thị trường Việt Nam đón nhận sự khởi sắc trở lại vào quý 1 năm 2017, xuất khẩu tinh bột sắn tăng trưởng 11,5%, trong khi Thái Lan giảm 22% so với cùng kỳ năm ngoái.
  • Chất lượng tinh bột sắn Việt Nam: Đây là vấn đề nan giải trong suốt thập kỷ qua khiến cho hướng đi xuất khẩu của Việt Nam chưa thể mở rộng. Chất lượng tinh bột sắn Việt Nam được đánh giá ở mức trung bình, nguyên nhân chính đến từ việc thiếu đầu tư công nghệ và trang thiết bị hỗ trợ tiên tiến song song với trình độ quản lý, nuôi trồng sắn còn thấp.

3. Nhu cầu nội địa

So với năm 2013, khi tỷ trọng tinh bột sắn xuất khẩu chiếm 70% và tiêu dùng nội địa chiếm 30% thì năm 2016, cơ cấu này có sự thay đổi mạnh mẽ. Tỷ lệ mới nhất ghi nhận được xấp xỉ 80% tinh bột sắn dùng cho xuất khẩu và 20% cho nhu cầu trong nước. Sự xê dịch này không đồng nghĩa Việt Nam đang dần thu hẹp hoạt động từ các ngành công nghiệp sử dụng tinh bột sắn, ngược lại, mặt hàng hiện đang được tận dụng một cách hiệu quả hơn ở các lĩnh vực ứng dụng chủ đạo của nó.

  • Điển hình đầu tiên là ngành công nghiệp thực phẩm: Hơn 85% tinh bột nội địa được dùng trong việc chế biến thực phẩm (bánh kẹo, bột ngọt và khác). Mức phát triển của mặt hàng này trong quý 1/2017 là 14% và sẽ tiếp tục phát triển trong thời gian tới, nhờ vào cơ cấu dân số trẻ cùng với thu nhập bình quân đầu người ở khu vực thành thị và nông thôn ngày càng tăng.
  • Hoạt động của ngành dệt may cũng mang tính quyết định đến thị trường tinh bột sắn nội địa với lượng không nhỏ tinh bột ứng dụng đa dạng trong lĩnh vực. Bộ Công Thương dự đoán dệt may Việt Nam tăng trưởng 10% trong nửa đầu năm 2017 và cho biết ngành đang nhận được nhiều tín hiệu tốt từ Liên minh Kinh tế Á – Âu và AEC bên cạnh các quốc gia trọng điểm trước giờ là Mỹ và EU.

NHẬN ĐỊNH TỪ IPSOS BUSINESS CONSULTING

  • Mặc dù thị trường tinh bột sắn Việt Nam gần đây phải đối mặt với nhiều biến động xuất phát từ trong và ngoài nước, nhưng sản lượng xuất khẩu vẫn giữ tốc độ phát triển tích cực. Các nghiên cứu của Ipsos Business Consulting cho thấy yếu tố quyết định đối với thương mại của tinh bột sắn nằm ở chất lượng sản phẩm.
  • Sắn là loại cây dễ trồng và thu về sản phẩm; tuy nhiên, chất lượng sắn củ thu hoạch và tinh bột sắn vẫn là yếu tố chiến lược trong hoạt động thương mại và cần được các thương nhân sắn tập trung chú trọng. Vì vậy, các chính sách quản lý và công nghệ tiên tiến nên được đầu tư nhằm đẩy mạnh chất lượng đầu ra. Hiện nay, nhiều nhà máy chế biến tinh bột đã chuyển đổi sang dây chuyền công nghệ của Mỹ, Đức.
  • Cải thiện được chất lượng tinh bột sắn sẽ thay đổi mạnh mẽ diện mạo ngành sắn Việt Nam và nâng cao vị thế trên thương trường quốc tế. Mở rộng xuất khẩu sang nhiều quốc gia phát triển và hạn chế những ảnh hưởng từ Trung Quốc lên thị trường Việt Nam là những tiến triển ban đầu.
  • Bên cạnh đó, các ngành công nghiệp Việt Nam, điển hình như thực phẩm và dệt may, dễ dàng tận dụng được tinh bột chất lượng cao từ nguồn cung nội địa, góp phần đẩy mạnh hoạt động chế biến và kết hợp tạo nên đầu ra cạnh tranh.
     

Chuyên mục “Điểm Nhấn Thị Trường” trong các số bản tin tiếp theo sẽ tiếp tục cung cấp cho quý Doanh Nghiệp những phân tích chuyên sâu về các ngành có tiềm năng trong năm 2017. Quý DN có thể chia sẻ ý kiến và gửi câu hỏi về ban biên tập theo địa chỉ diemnhanthitruong@vcci-hcm.org.vn.