Thực phẩm hữu cơ: Hướng đi mới đầy tiềm năng

03/11/2016 07:06

1. Tình hình phát triển thực phẩm hữu cơ hiện nay

Trước nhu cầu tiêu thụ thực phẩm sạch ngày càng cao trong những năm gần đây và sự gia tăng xu hướng quan tâm đến chất lượng bữa cơm gia đình của người Việt hiện đại, sự ra đời của thực phẩm hữu cơ (Organic Food) dần chiếm được sự ưu ái của người tiêu dùng và mở ra một hướng đi mới đầy tiềm năng cho ngành thực phẩm Việt Nam. Dù khá mới mẻ nhưng thực phẩm hữu cơ sớm giành được sự tin cậy của cộng đồng nhờ vào quy trình sản xuất hoàn toàn tự nhiên và nghiêm ngặt, không có bất kỳ tác động của chất hóa học, không chất kích thích tăng trưởng hay chất bảo quản, tuyệt đối an toàn và mang lại giá trị dinh dưỡng cao.

Theo báo cáo được thực hiện bởi FiBL và IFOAM , diện tích đất canh tác hữu cơ của Việt Nam cũng tăng đều qua các năm đạt 43,000ha tính đến năm 2014 và lọt vào top 10 quốc gia có diện tích đất canh tác hữu cơ lớn nhất châu Á.

Cũng theo báo cáo này, giá trị xuất khẩu các sản phẩm hữu cơ tại Việt Nam đạt 551 triệu euro trong năm 2014 với các mặt hàng gạo, chè, cà phê và tinh dầu. Trong khi đó, mức tiêu thụ ở thị trường nội địa còn rất hạn chế, chỉ đạt 2 triệu euro/năm và rau củ quả là sản phẩm tiêu thụ chủ yếu.

Được đánh giá là lĩnh vực phát triển nhiều tiềm năng thế nhưng trên thực tế chưa có nhiều cơ quan, tổ chức tham gia vào mô hình này. Dự án “Phát triển khung sản xuất và thị trường cho nông nghiệp hữu cơ” (ADDA – Tổ chức Phát triển Nông nghiệp Châu Á của Đan Mạch hoạt động tại Việt Nam từ 1999) là dự án duy nhất ở Việt Nam chuyên tập trung về phát triển nông nghiệp hữu cơ theo chuẩn quốc tế. Tuy vậy, do tiêu chuẩn sản xuất vô cùng gắt gao đã khiến nhiều nhóm nông dân phải “từ bỏ cuộc chơi” vì không thể tuân thủ quy định.

Việt Nam hiện có một số doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực hữu cơ như: Ecomart Hà Nội sản xuất chè hữu cơ, Organik Đà Lạt với các sản phẩm rau hữu cơ, Viễn Phú Green Farm xuất khẩu gạo hữu cơ, Organica Đồng Nai sản xuất rau hữu cơ và Nông trại hữu cơ FVF (Tập đoàn TH) - Nghệ An đa dạng hơn với rau, dược liệu và sữa hữu cơ. Tất cả sản phẩm của các doanh nghiệp này đều được chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA Organic) và Liên minh châu Âu (EU Organic Farming).

2. Cơ hội - tiềm năng phát triển

Những phân tích của Ipsos Business Consulting cho thấy, an toàn vệ sinh thực phẩm đang là tiêu chí hàng đầu của đại đa số người tiêu dùng trước tình trạng thực phẩm trôi nổi, không rõ nguồn gốc dẫn đến những những con số đáng báo động (hơn 4,500 ca ngộ độc thực phẩm trong năm 2015). Vì thế người tiêu dùng Việt dần có xu hướng thay đổi thói quen mua sắm, bắt đầu quan tâm đến chất lượng sản phẩm và an toàn sức khỏe hơn trước đây. Cụ thể, chỉ số chi tiêu cho sức khỏe của người Việt có dấu hiệu tăng trong những năm tới, chiếm hơn 6% trên tổng số chi tiêu hằng năm (ước tính đạt 6.8% năm 2019).

Hơn nữa, mức thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam ngày càng tăng đều qua các năm là đòn bẩy thúc đẩy người dân sẵn sàng chi tiêu hơn đối với các thực phẩm chất lượng cao và đảm bảo an toàn.

Trước nhu cầu thực phẩm sạch, minh bạch về nguồn gốc ngày càng cao của cộng đồng, lĩnh vực này hứa hẹn một tương lai rộng mở cho các nhà đầu tư mở rộng quy mô và phạm vi sản xuất.

3. Thách thức

Đối tượng tiêu thụ của các sản phẩm hữu cơ chủ yếu là hộ gia đình có thu nhập ở mức trung bình trở lên do giá cả tương đối đắt đỏ. Bên cạnh đó, sản phẩm này hầu như chỉ được bày bán trong các siêu thị, cửa hàng tiện lợi hay hệ thống phân phối riêng của doanh nghiệp. Tuy nhiên, những kênh phân phối này chỉ tập trung ở các thành phố lớn như TP.HCM, Hà Nội và Đà Nẵng. Do vậy, việc mở rộng kênh phân phối để nhóm khách hàng có thu nhập thấp hơn có thể tiếp cận sản phẩm hữu cơ sẽ là một bài toán mà các nhà đầu tư cần tìm ra lời giải trước khi bắt tay vào sản xuất.

Cuối cùng, thách thức lớn nhất đối với doanh nghiệp trong ngành ở thời điểm hiện tại là Việt Nam chưa có bộ tiêu chuẩn đối với thực phẩm hữu cơ.

Các sản phẩm trên thị trường hiện nay được chứng nhận bởi tiêu chuẩn PGS - một hệ thống bảo đảm sự tham gia trực tiếp của các tổ chức, cá nhân vào chuỗi cung cấp thực phẩm hữu cơ, đây là tiêu chuẩn quốc tế vẫn đang trong quá trình xem xét chứ chưa được Chính phủ Việt Nam chính thức thông qua. Năm 2006, Bộ Nông nghiệp và PTNT có ban hành Tiêu chuẩn ngành 10 TCN 602-2006: Hữu cơ-Tiêu chuẩn về sản xuất Nông nghiệp Hữu cơ và Chế biến, mặc dù tiêu chuẩn này chưa cụ thể nhưng có thể nói đây là một nền tảng quan trọng về chính sách để các doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư phát triển.

Chuyên mục “Điểm nhấn thị trường” do VCCI-HCM phối hợp với Ipsos Business Consulting xây dựng nhằm mang đến những thông tin thị trường đáng lưu ý, cùng những phân tích và gợi ý về chiến lược phát triển cho các DN Việt Nam. Quý DN có thể chia sẻ ý kiến và gửi câu hỏi về ban biên tập theo địa chỉ diemnhanthitruong@vcci-hcm.org.vn.

Chuyên mục "Điểm nhấn thị trường" trên Bản tin VCCI-HCM số 11, 02/11/2016.