Thép Việt Nam, thách thức bài toán xuất – nhập khẩu

03/10/2016 02:30

1. Thực trạng ngành công nghiệp thép Việt Nam

Các số liệu thống kê cho thấy, tổng sản lượng thép tiêu thụ tại Việt Nam năm 2015 đạt gần 15 triệu tấn, tăng 22% so với năm ngoái, trong đó thép xây dựng chiếm gần 50% trên tổng sản lượng. Theo Hiệp hội Thép Việt Nam, sản lượng thép trong nước đã đáp ứng đủ về nhu cầu thép xây dựng, thép cán nguội, ống thép, tôn mạ kim loại và sơn phủ màu.

Tuy vậy, theo nhận định từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước, thị trường thép Việt Nam bị xem là hỗn loạn khi đang thiếu chiến lược toàn diện về ngành. Trước bối cảnh tiêu thụ nội địa tăng trưởng thấp (đạt khoảng 67% tổng sản lượng năm 2015), ngành thép Việt Nam hy vọng đẩy mạnh xuất khẩu để tránh tình trạng dư thừa. Tuy nhiên, thị trường xuất khẩu được cho là rất thách thức với nhiều rào cản. Những vấn đề còn tồn đọng có thể kể đến như tiềm lực tài chính, phương tiện vận tải, cơ sở hạ tầng, và chất lượng nhân công để đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu. Những rào cản về kĩ thuật cũng làm thu hẹp con đường xuất khẩu thép của Việt Nam. Các doanh nghiệp thép Việt cũng chưa tìm ra hướng đi hiệu quả để mạnh dạn đầu tư.

2. Trung Quốc “làm khó” ngành thép – câu chuyện của Việt Nam và thế giới

Trung Quốc được xem là một trong những quốc gia chi phối nên công nghiệp thép thế giới khi chiếm khoảng một nửa tổng sản lượng thép toàn cầu. Trước tình trạng sản xuất dư thừa, cung vượt cầu, nhiều quốc gia đã kêu gọi Trung Quốc cắt giảm sản lượng. Tại hội nghị thượng đỉnh G20 vừa qua tại Hàng Châu (Trung Quốc), vấn đề này lại được nêu ra lần nữa và là tâm điểm của hội nghị. Nhiều nước châu Âu, châu Mỹ gây sức ép cho Trung Quốc khi tuyên bố sẽ áp thuế chống phá giá nhưng Bắc Kinh chỉ cam kết cắt giảm 45 triệu tấn trong năm 2016, hướng giảm 150 triệu tấn đến năm 2020. Với bối cảnh nền kinh tế trong nước trì trệ, Trung Quốc tháo bán sản lượng dư thừa ra thị trường nước ngoài, đẩy ngành thép các nước vào khó khăn. Hệ quả, gần 20,000 công nhân ngành thép tại Mỹ bị sa thải trong hai năm qua.

Việt Nam trở thành một trong những thị trường mục tiêu của ngành thép Trung Quốc khi sản lượng thép giá rẻ Trung Quốc tràn ngập vào thị trường nước ta với mức giá cạnh tranh. Sản lượng thép nhập khẩu từ Trung Quốc tăng 1.6 triệu tấn trong 8 tháng đầu năm 2016, tuy nhiên giá trị nhập khẩu lại chỉ nhỉnh hơn khoảng 100 triệu đô la Mỹ so với cùng kỳ 2015; điều này đã làm lao đao thị trường sản xuất nội địa.

Nhận định của Ipsos Business Consulting

Bên cạnh những thách thức và các vấn đề tồn đọng, Việt Nam vẫn còn những điểm sáng tiềm năng. Được đánh giá là một trong những quốc gia đang phát triển bậc nhất trong khối các nước ASEAN, Việt Nam sở hữu lợi thế khi thu hút luồng vốn đầu tư mạnh mẽ của FDI. Hơn thế nữa, với mật độ dân số cao, cùng xu hướng phát triển đô thị hóa, nhu cầu nhà ở tại các thành phố lớn, ngành công nghiệp xây dựng nói chung và ngành thép nói riêng được dự báo sẽ càng phát triển (tăng trưởng hàng năm dự báo đạt 3.46% cho giai đoạn 2014-19f).

Thêm vào đó, Chính Phủ cũng ban hành những biện pháp tự vệ tạm thời bằng cách tăng thuế nhập khẩu đối với phôi thép (23.3%) và thép dài nhập khẩu (14.2%) nhằm nâng cao lợi thế cạnh tranh cho thép nội địa.

Những phân tích cho thấy những ngành công nghiệp như hàng không vũ trụ, kim loại màu, hay thiết bị viễn thông tăng trưởng nhanh nhất ở Việt Nam trong 5 năm tới, do đó tiềm năng của ngành thép Việt Nam vẫn có nhiều cơ hội để khai phá.

Vấn đề về môi trường và phát triển bền vững cũng là vấn đề nên được quan tâm hơn. Việt Nam là đất nước tiềm năng khi thu hút nhiều dòng vốn đầu tư nước ngoài nhưng chúng ta nên thận trọng hơn khi thời gian gần đây, các công ty đầu tư vào Việt Nam đã làm ô nhiễm môi trường sinh thái, môi trường biển, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống người dân. Vì thế, công tác hậu kiểm và vai trò giám sát của các cơ quan chức năng cần được siết chặt hơn. Một chiến lược kinh tế chỉ được đánh giá là phát triển bền vững khi gắn liền với lợi ích công đồng.

Chuyên mục “Điểm nhấn thị trường” do VCCI-HCM phối hợp với Ipsos Business Consulting xây dựng nhằm mang đến những thông tin thị trường đáng lưu ý, cùng những phân tích và gợi ý về chiến lược phát triển cho các DN Việt Nam. Quý DN có thể chia sẻ ý kiến và gửi câu hỏi về ban biên tập theo địa chỉ diemnhanthitruong@vcci-hcm.org.vn.