Chuỗi khép kín trong sản xuất và chế biến: lợi ích và khó khăn

02/12/2016 11:11

1. Bối cảnh ngày càng cạnh tranh và đòi hỏi cao hơn từ thị trường

Với thị trường đang có nhu cầu cao và đang trong đà tăng trưởng, ngành chế biến thực phẩm Việt Nam được dự đoán sẽ tiếp tục phát triển mạnh trong những năm tới. Cơ cấu dân số trẻ, thu nhập khả dụng hàng năm tăng trung bình trên 6%, cùng với sự thay đổi trong thói quen ăn uống, nhu cầu về thực phẩm chế biến sẵn của Việt Nam được dự đoán sẽ tiếp tục tăng trong giai đoạn sắp tới.

Tuy nhiên, chuỗi sản xuất trải qua nhiều khâu trung gian đang tạo ra nhiều khó khăn cho doanh nghiệp. Việc nông hộ sản xuất nhỏ lẻ và thiếu tổ chức; thương lái vẫn đóng vai trò quan trọng chi phối chuỗi giá trị khiến cho các doanh nghiệp gặp phải nhiều khó khăn trong việc kiểm soát chất lượng sản phẩm.

Theo số liệu từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, dòng vốn đầu tư từ nước ngoài vào ngành công nghiệp chế biến và chế tạo trong 6 tháng đầu năm 2016 tăng 90% so với cùng kì năm trước, trong đó giá trị sản xuất ngành chế biến thực phẩm và đồ uống chiếm tỉ trọng gần 22%. Đến nay, Việt Nam thu hút được 7,6 tỷ đôla Mỹ trong lĩnh vực công nghiệp chế biến thực phẩm với 521 dự án.

Dù là ngành có nhiều tiềm năng phát triển, tuy nhiên, đứng trước sự cạnh tranh từ các doanh nghiệp đa quốc gia và nhu cầu cao hơn từ thị trường, mô hình chăn nuôi và chế biến nhỏ lẻ đang bộc lộ những hạn chế và chỉ ra tính cấp thiết cho một mô hình mới hiệu quả hơn.

2. Bước vào cuộc chơi chuỗi “khép kín”

Các phân tích của Ipsos Business Consulting cho thấy, trước bối cảnh vấn đề về vệ sinh an toàn thực phẩm ngày càng được quan tâm, việc doanh nghiệp có thể kiểm soát chất lượng sản phẩm qua các khâu sản xuất sẽ mang lại nhiều lợi ích lớn.

Đứng trước tình hình đó, các doanh nghiệp trong nước đã và đang có những bước đi sẵn sàng cho một cuộc chơi mới. Đầu tư chuỗi chăn nuôi và chế biến khép kín đang là một xu hướng mới tiềm năng cho các doanh nghiệp chế biến thực phẩm. Chuỗi chăn nuôi và chế biến khép kín (chuỗi 3F Feed-Farm-Food) là mô hình mà doanh nghiệp sẽ chủ động sản xuất khép kín từ con giống, chăn nuôi tới giết mổ, chế biến và tiêu thụ.

Với việc áp dụng mô hình khép kín, doanh nghiệp có thể chủ động kiểm soát được chất lượng đầu vào của các khâu trong chuỗi giá trị (ví dụ như thức ăn chăn nuôi, con giống, thịt trứng thành phẩm, v.v..). Hiện nay, một số doanh nghiệp điển hình đang đầu tư vào mô hình này như Dabaco, C.P Việt Nam đã áp dụng quy trình sản xuất công nghệ cao với trang thiết bị, máy móc hiện đại, xây dựng theo tiêu chuẩn GMP, HACCP.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong việc đưa ra giá thành cạnh tranh và đạt được nhiều lợi nhuận hơn. Việc tạo dựng nguồn cung ổn định giúp cho doanh nghiệp giảm bớt các chi phí trung gian đáng kể. Khi doanh nghiệp chịu trách nhiệm tất cả các khâu trong quá trình sản xuất thì doanh thu và lợi nhuận cũng tăng lên do nhiều mảng gộp lại.

3. Những khó khăn doanh nghiệp đang phải đối mặt

Mặc dù việc đầu tư vào mô hình chuỗi khép kín mang đến nhiều thuận lợi nhưng vẫn còn tồn đọng nhiều thách thức khi hiện nay rất ít doanh nghiệp có thể hoàn thành trọn vẹn chuỗi khép kín. Một số nguyên nhân bao gồm:

  • Đầu tiên là vấn đề về vốn. Các doanh nghiệp đầu tư chuỗi sản xuất cần một số vốn rất lớn để xây dựng các khâu thành phần, ví dụ như chi phí cho cơ sở hạ tầng, công nghệ giết mổ và duy trì hệ thống phân phối. Việc này đòi hỏi các doanh nghiệp phải có được một kế hoạch tài chính đầu tư dài hạn và hợp lí. Một điểm khá tích cực hiện nay là Nhà Nước và ngân hàng đang có các chính sách hỗ trợ về vốn cho các doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và chế biến thực phẩm (Nghị định số 210/2013/NĐ-CP, Nghị định số 55/2015/NĐ-CP).

  • Thứ hai, khi phát triển phạm vi kinh doanh ra một mảng mới, các doanh nghiệp thường vấp phải những hạn chế trong việc phát triển công nghệ, kỹ thuật chăn nuôi/chế biến, các mối quan hệ và kiến thức trong ngành. Với vấn đề này doanh nghiệp có hai hướng giải quyết:
    • Doanh nghiệp có thể thực hiện các thương vụ sáp nhập hoặc mua lại các công ty trong chuỗi giá trị.
    • Doanh nghiệp có thể lựa chọn liên kết với các trang trại vệ tinh để xây dựng chuỗi sản xuất, dần chủ động về mặt nguồn cung đầu vào. Đối với hình thức này doanh nghiệp có thể không cần đầu tư quá nhiều vốn trong thời gian đầu và giảm được một số khó khăn về mặt kỹ thuật khi gia nhập ngành mới.

Chuyên mục “Điểm Nhấn Thị Trường” trong số bản tin tiếp theo sẽ đề cập chuyên sâu vào mô hình trang trại vệ tinh áp dụng trong ngành nông nghiệp Việt Nam.

Chuyên mục “Điểm nhấn thị trường” do VCCI-HCM phối hợp với Ipsos Business Consulting xây dựng nhằm mang đến những thông tin thị trường đáng lưu ý, cùng những phân tích và gợi ý về chiến lược phát triển cho các DN Việt Nam. Quý DN có thể chia sẻ ý kiến và gửi câu hỏi về ban biên tập theo địa chỉ diemnhanthitruong@vcci-hcm.org.vn.

Chuyên mục "Điểm nhấn thị trường" trên Bản tin VCCI-HCM số 12, 01/12/2016.